در دنیای امروز، همه ما بیشتر از آنچه که فکر میکنیم به آشنایی با قطعات لپ تاپ نیاز داریم. هنگامی که لپ تاپ شما نیاز به تعمیر دارد یا چیزی درست کار نمیکند، اگر بخواهید با یک متخصص مشورت کنید، یا خودتان به دنبال خرید قطعهای بیفتید، نشناختن قطعات داخلی و خارجی لپ تاپ همهچیز را میتواند پیچیدهتر کند.
به جای آنکه درباره بخشهای مختلف دستگاهتان با عباراتی مثل “همون چیزه که میچرخه”، “لولههایی که کنار فن هست” و عبارات مشابه، بهتر است یکبار برای همیشه با اجزای داخلی و خارجی لپ تاپتان به خوبی آشنا شوید.
قبل از اینکه با دنیای درون این دستگاههای شگفتانگیز آشنا شویم، بد نیست خود آنها را کوتاه معرفی کنیم. وقتی کلمه “لپتاپ” را میشناسیم، معمولا تصویر مشترکی در ذهنمان نقش میبندد. اما این رایانههای قابل حمل در واقع انواع مختلفی دارند:
همانطور که در مقدمه هم گفتیم، نمیتوان کاربر یکی از این دستگاهها بود و مقالههای آشنایی با قطعات لپ تاپ را مطالعه نکرد. اگر با قطعات یک PC آشنا باشید، اجزای خارجی لپ تاپ و قطعات داخلی آن را نیز میتوانید به راحتی به خاطر بسپارید.
با این حال، از آنجا که لپ تاپها با ایده جابجایی طراحی شدهاند، تفاوت های اساسی بین آنها و رایانه های رومیزی وجود دارد. قطعات لپ تاپ دارای طراحی All in One هستند، شامل مانیتور، صفحه کلید، صفحه لمسی و بلندگوها.
این کاربردی بودن لپتاپها را نشان میدهد، که حتی در صورت عدم اتصال وسایل جانبی هم میتوان از آنها استفاده کرد. از طرفی، لپ تاپ بسیار سریعتر و بدون کابلهای متعدد راهاندازی میشود. البته شما همچنان گزینه اتصال ماوس، نمایشگر بزرگتر و … به آن را دارید.
بیشتر از این مقدمه چینی نمیکنیم، و سراغ معرفی قطعات لپ تاپ میرویم:
ابتدا قطعات داخلی لپ تاپ را معرفی میکنیم:
داخل لپ تاپ مدارهای زیادی پیدا میشود، اما هیچکدام از آنها اهمیت مادربرد (motherboard) یا برد سیستم (system board) را ندارند. این قطعه یک برد مدار چاپی (PCB) درون لپ تاپ است که شامل اجزای سازنده سیستم میشود. به عبارت دقیقتر، همه قطعات داخلی و خارجی لپ تاپ به نحوی با مادربرد وصل میشوند.
مادربردها در سیستمهای رومیزی معمولا ابعاد و تنظیمات مشابهی دارند، اما در لپ تاپها اندازهها و پیکربندیهای مختلفی دارند.
مادربردها تقریبا همیشه شامل سوکت برای تراشهها، اسلاتهای حافظه، تراشههای فیرمور (firmware) و اتصال برق هستند. اتصالات الکتریکی مختلفی هم برای اتصال اجزای مختلف سیستم و قطعات لپ تاپ روی مادربرد حک شده است.
چند مولفه اصلی در مادربرد وجود دارند، از جمله:
BIOS مخفف سیستم ورودی/خروجی پایه (Basic Input/Output System) است. BIOS یک حافظه “فقط خواندنی” است که از یک نرمافزار سطح پایین تشکیل شده. بایوس قطعات لپ تاپ را کنترل کرده، و به عنوان رابط بین سیستم عامل و سختافزار عمل میکند. در واقع هنگام راه اندازی سیستم، این بایوس است که سلامت سیستم را بررسی، و آن را برای اجرای نرمافزار آماده میکند.
همه مادربردها شامل یک بلوک کوچک از حافظه فقط خواندنی (ROM) هستند. این حافظه جدا از حافظه اصلی سیستم است، و برای بارگیری و اجرای نرم افزار استفاده میشود. BIOS روی تراشه ROM ذخیره می شود، زیرا ROM اطلاعات را حتی در صورت قطع برق هم در خود نگه میدارد.
مادربردها یک حافظه کوچک جداگانه ساخته شده از تراشههای CMOS RAM هم دارند، که حتی در صورت خاموش بودن لپتاپ توسط یک باتری (که به عنوان باتری CMOS شناخته می شود) اصطلاحا زنده نگه داشته میشوند. این باتری در واقع انرژی لازم برای بایوس را فراهم میکند، تا اطلاعات آن با خاموش شدن سیستم از بین نرود.
CMOS RAM برای کار به انرژی بسیار کمی نیاز دارد، و برای ذخیره اطلاعات اولیه پیکربندی سیستم کاربرد دارد؛ از جمله:
حافظه کش (Cache memory) که به آن حافظه نهان هم گفته میشود، بلوک کوچکی از حافظه پرسرعت RAM است که با بارگیری اطلاعات از حافظه اصلی (که نسبتا کند است) و انتقال آن به پردازنده در صورت تقاضا، عملکرد کامپیوتر را بهبود میبخشد.
بیشتر پردازندهها در ساختار خود دارای یک حافظه کش هستند که از آن به عنوان حافظه کش سطح 1 یا حافظه کش اصلی یاد میشود. این حافظه میتواند با حافظه کش خارجی که روی مادربرد تعبیه شده (کش سطح 2)، تکمیل شود.
در قطعات لپ تاپها و رایانههای مدرن، حافظه نهان سطح 1 و 2 در قالب پردازنده تعبیه شده است. اگر حافظه کش سوم در خارج از قالب اجرا شود، از آن به عنوان حافظه نهان سطح 3 یاد میشود.
باقی قطعات مادربرد لپ تاپ عبارتاند از:
وقتی صحبت از خرابی قطعات لپ تاپ میشود، واحد پردازش مرکزی یا پردازنده (CPU) متهم ردیف اول است. بیشتر مردم چنین تصوری دارند، اما دقیقا اینطور نیست. این قطعه اساسی مانند مغز دستگاه شماست.
در تبلیغات یا نقد و بررسیها، درباره سرعت پردازنده که با واحد گیگاهرتز (GHz) اندازهگیری میشود، چیزهای زیادی میشنوید. لپتاپ معمولا یک پردازنده چند هستهای دارد، که بیش از یک هسته پردازنده در همان تراشه دارد. پردازندههایی با هستههای بیشتر و توان بالاتر برای کسانی عالی هستند که به اجرای برنامههای سنگین یا بازی نیاز دارند.
سرعتهای اعلام شده برای در لپ تاپ به شما کمک میکند تا از سرعت جداگانه هر هسته اطلاعات بهتری داشته باشید. هرچه سرعت پردازنده و هسته پردازنده لپ تاپ بالاتر باشد، میتواند وظایف بیشتری به طور همزمان انجام دهد.
البته از آنجا که بیشتر مردم کاری بیش از وبگردی و تایپ انجام نمیدهند، به این اعداد توجه خاصی نشان نمیدهند. اما پردازنده از مهمترین قطعات داخلی لپ تاپ بوده، و مهم است که بدانید چیست.
رم (RAM) فرم کوتاه حافظه با دسترسی تصادفی (Random Access Memory) است، و مطمئنیم بارها نام آن را بین قطعات لپ تاپ در گوشه و کنار شنیدهاید.
رم یک حافظه موقت است که دادهها و برنامهها را هنگام استفاده و اجرا در خود نگه میدارد، و به لپ تاپتان کمک میکند تا سریعتر کار کند. برای حفظ یکپارچگی خود، رم به منبع تغذیه نیاز دارد. به همین خاطر با خاموش و روشن شدن دستگاه، تمامی اطلاعات آن حذف میشود.
لپ تاپها از انواع DDR SDRAM استفاده میکنند که سرعت بالاتری دارند. انواع متداول SDRAM شامل DDR1 ، DDR2، DDR3 و DDR4 است. اگر رمی با ظرفیت بالا داشته باشید، لپتاپ قادر به اجرای همزمان برنامههای بیشتر خواهد بود. برای وبگردیهای معمولی، حدود 2 گیگابایت RAM کافیست؛ اما هرچه بیشتر، بهتر!
یکی دیگر از قطعات داخلی مهم لپ تاپ، هارد درایو (Hard Drive) است. این بخش حافظه ذخیره سازی لپ تاپ است که همه چیز در آن قرار دارد، از ویندور گرفته تا قسمت آخر سریال موردعلاقهتان. هارد درایورها در لپتاپها دو نوع متداول دارند: IDE (یا PATA) و یا SATA، که میتوان آنها را بر اساس رابطشان شناسایی کرد.
اخیرا HDDها (Hard Drive Disk)، جای خود را به SSDها (Solid State Drive) دادهاند که بسیار سریعتر، سبکتر و البته گرانتر هستند. مشخصا هرچه ظرفیت HDD یا SSD شما بیشتر باشد، میتوانید برنامههای بیشتری را نصب، و پروندههای بیشتری را در سیستم ذخیره کنید.
در این حالت هم ظرفیتهای رایج افراد زیادی را تامین میکنند. یک هارد دیسک معمولا با سرعت 5400 دور در دقیقه کار میکند، اما نمونههایی با سرعت 7200 یا حتی 10000 دور در دقیقه هم وجود دارند.
گزینه دیگر، استفاده از یک هارد اکسترنال است که از طریق USB به کامپیوتر خود وصل میکنید. هارد اکسترنال از قطعات لپ تاپ ایسوس، لنوو، دل و برندهای دیگر نیست، اما برای افرادی که فایل زیادی دارند، یا میخواهند آنها را در محل امنی داشته باشند، مناسب است.
حافظه بخش مهمی در لپ تاپ است که میتواند دچار مشکلات متعددی هم بشود. اگر صدای کلیک می شنوید، احتمالا از هارد دیسک سرچشمه میگیرد و باقی قطعات داخلی لپ تاپ سالماند.
کارت گرافیک، که بعضا به آن کارت ویدئو هم میگویند، یکی دیگر از قطعات لپ تاپ است که افراد زیادی آن را میشناسند. این قطعه داخلی وظیفه نمایش همه موارد گرافیکی روی نمایشگر را به عهده دارد.
پردازنده همه لپ تاپها، یک کنترلکننده گرافیکی دارد که به سیستم اجازه میدهد فیلمها و تصاویر اساسی را روی مانیتور نمایش دهد. کارت گرافیک حجم کاری پردازنده در این زمینه را به شدت کاهش داده، و به ما اجازه میدهد تماشای فیلم، استریمینگ، کار با نرمافزارهای ادیت عکس، بازی و … را بسیار روانتر تجربه کنیم.
بعضی از کارت گرافیکها دارای سیستم حافظه مخصوص به خود هستند، که باعث میشود عملکرد سریعتر و بینظیری در کنار سایر قطعات لپ تاپ ارائه دهد.
خیلی از قطعات لپ تاپ از جمله پردازنده و کارت گرافیک، عملکرد روان خود را مدیون سیستم خنک کننده هستند. این قطعه حیاتی از دو بخش حیاتی تشکیل شده است: فن و هیتسینکها. هیتسینک یک بلوک مسی (و گاهی آلومینیومی است) است که گرما را به سمت فن و نهایتا خارج از دستگاه هدایت میکند.
فنها در لپتاپهای مدرن سرعت متغیر دارند. سنسورهای مادربرد با کنترل دمای پردازنده در حین کار، تعیین میکنند که سرعت چرخش فن چه زمان باید سریعتر و چه زمان باید آهستهتر باشد. ما در مقالات متعددی نحوه کار فن (و همچنین سایر قطعات لپ تاپ)، نکات نگهداری و تعمیر آن را توضیح دادهایم. اگر مایلید درباره ابن قطعه بیشتر بدانید، سری به این مقالات بزنید.
باتری یکی دیگر از قطعات لپ تاپهاست که همه آن را میشناسند. اصولا به لطف این باتریهای قابل شارژ است که مفهوم “رایانه قابل حمل” به واقعیت تبدیل شد. باتری انرژی/برق لازم برای کار با لپ تاپ، در مواردی که برق AC در دسترس نیست، را فراهم میکند. ولتاژ معمول باتریهای این دستگاهها معمولا 10.8، 11.1 یا 14.8 ولت، و همگی قابل شارژ هستند.
انواع معمول باتریها شامل یون لیتیوم (Li-ion)، کادمیوم نیکل (NiCad) و هیدرید فلز نیکل (NiMH) میشود. در این میان، لیتیوم یون مدتهاست که انواع دیگر را از دور خارج کرده است. هر باتری از چند سلول ساخته شده، و هرچه تعداد سلولها بیشتر باشد، یعنی ظرفیت باتری و دوام آن بالاتر است.
اما همیشه هم اینطور نیست؛ چرا که دوام باتری علاوه بر تعداد و ظرفیت سلولها، به آرایش و نحوه اتصال آنها به یکدیگر نیز بستگی دارد.
اصولا کار اسپیکر (speaker) یا بلندگو برای تولید صداست. بلندگوهای لپ تاپ نیز مانند بلندگوهای خارجی سیستمهای رومیزی، صدای فایلهای مختلف را پخش میکنند، و به کاربر امکان کنترل میزان صدا را میدهند. قدرت بلندگوهای لپ تاپها معمولا 2.6 یا 5 وات است.
درایو نوری (Optical drive) لپ تاپها میتوانند سی دی، دی وی دی یا دیسکهای Blu-Ray را بخوانند و بنویسند. این درایوها امکان خواندن و ضبط دادهها با سرعت بسیار بالا را دارند. مانند سایر قطعات لپ تاپ، این درایورها هم در حال ظریفتر، باریکتر و البته حساستر شدن هستند.
البته از درایوهای نوری خارجی هم میتوان استفاده کرد. تنها باید آنها را از طریق درگاه USB به سیستم متصل کرد.
در مقالات آشنایی با قطعات لپ تاپ، کمتر درباره این قطعه صحبت میشود. آنتن (Antenna) امکان اتصال بیسیم لپ تاپ به اینترنت Wi-Fi ، بلوتوث و … را فراهم میکند. معمولا آنتن لپ تاپها، طبق استاندارد یا کلاسی که دارند، در باند فرکانس WLAN یا بلوتوث کار میکنند.
در ادامه با قطعات خارجی لپ تاپها آشنا میشویم:
ترک پد (Trackpad) یا صفحه لمسی لپ تاپ، از قطعات خارجی لپ تاپ و رابطی است که به شما امکان میدهد از انگشتان خود برای کنترل نشانگر ماوس استفاده کنید. لپ تاپها ماوس ندارند، اما این تاچ پد به شما کمک میکند تا فقط با حرکت انگشتان، دست به هر کاری بزنید. افراد زیادی هستند که نمیدانند میتوانند ترک پد را برای رفع نیازهای خود سفارشیسازی کنند.
متأسفانه این قطعه در صورت استفاده زیاد دچار مشکل میشود. البته اگر افراد با استفاده از ماوس جداگانه (بیسیم یا معمولی) این مشکل را رفع میکنند و کارایی خود را نیز بالاتر میبرند.
اگر هیچکدام از قطعات لپ تاپ (از اجزای خارجی لپ تاپ گرفته تا قطعات داخلی) را هم نشناسیم، همهمان میدانیم که صفحه نمایش کجا قرار دارد، اما ممکن است از همه چیزهایی که باید درباره آن بدانید، اطلاع نداشته باشید.
عملکرد صفحه نمایش، به عنوان یکی از دستگاههای خروجی و اجزای خارجی لپ تاپ، مشابه مانیتور رایانههای رومیزی برندهای مختلف لپ تلپ از صفحه نمایشهایی با برندهای مختلف استفاده میکنند؛ از جمله HP ، DELL ، LENOVO ، ACER ، ASUS و غیره.
در بیشتر لپتاپها، از صفحه نمایش نازک کریستال مایع (LSD) استفاده میشود. تعداد پیکسلهای موجود روی صفحه نمایش هم میزان شفافیت تصویر را تعیین میکند. هرچه تعداد پیکسلها بیشتر باشد، جزئیات تصویر بیشتر خواهد بود. این مسئله برای کسانی که باید به جزئیات تصاویر توجه کنند، مانند گرافیستهای حرفهای، بسیار مهم است.
صفحه نمایش میتواند از نوع لمسی یا غیر لمسی باشد. صفحه لمسی تجربه کاربری بهتری دارند، اما قیمت چنین دستگاههایی بیشتر، و تعمیر و تعویض آنها نیز کمی پیچیدهتر است.
همانطور که ار نامشان هم مشخص است، پورتها از اجزای خارجی لپ تاپ هستند که ارتباط دستگاه با لوازم دیگر را ممکن میسازند. تعداد پورتهای خارجی (External Ports) از لپ تاپی به لپ تاپ دیگر متفاوت است. اما اگر یک کاربر عادی باشید، دستگاهتان تقریبا همیشه بیشتر از نیازتان پورت خروجی دارد.
از خروجیهای USB میتوانید برای اتصال وسایل جانبی مانند فلش مموری، هارد اکسترنال، چاپگر، موبایل، دوربین، ماوس یا کیبورد بیسیم استفاده کنید. پورت VGA و HDMI هم برای کسانی است که از مانیتور جداگانه یا پروژکتور استفاده میکنند.
کسانی که عکس، فیلم یا پروژههای دیگری میگیرند که به کارت حافظه نیاز دارند، از اسلاتها استفاده میکنند. پورت شارژر لپ تاپ و شبکه نیز از خروجیهای دیگر لپتاپها هستند. البته باید یادآوری کنیم که غیرمعمول نیست که این پورتها پس از مدتی کار نکنند؛ برخلاف قطعات داخلی لپ تاپ.
صفحه کلید یکی از اجزای خارجی لپ تاپ و البته این رایجترین دستگاه ورودی است که برای دادن دستورات یا وارد کردن داده ها استفاده میشود. کیبوردها بر اساس کلیدهای استفاده شده در آنها و ترتیب چینشی که دارند، در دستههای گوناگونی قرار میگیرند؛ از جمله QWERTY که بسیار رایج است، QWERTZ ، AZERTY و HCESAR.
کلیدهای مختلفی که در صفحه کلید وجود دارند عبارت هستند از: کلیدهای استاندارد تحریر، کلیدهای عملکردی (F1، F2 ، F3 ، … ، F12) کلیدهای مخصوص (Ctrl ، Del ، Ins ، Alt) ، کلیدهای مکان نما و کلیدهای عددی.
هر رایانه قابل مل (حداقل نمونههای رایج آن) دو پنل اصلی دارد:
لولاها (Hinges) یکی دیگر از قطعات لپ تاپ و در واقع از اجزای خارجی لپ تاپ هستند که معمولا فراموش میشوند. به طور کلی، لولا چیزی است که دو جسم را به هم متصل میکند، تا بتوان آنها را نسبت به هم و در زوایای مشخصی تنظیم کرد.
در لپ تاپها، لولاها به ما اجازه میدهند صفحه لپ تاپ را نسبت به بیس پنل بچرخانیم. لولاها همچنین اجازه میدهند در زمان استفاده نکردن از سیستم، صفحه نمایش روی کیبورد و در واقع قاب پایینی قرار بگیرد.
استراحتگاه دست
در کنار قاب بالایی و پایینی، یکی دیگر از اجزای خارجی لپ تاپ، استراحتگاه دست (palm rest assembly) است. این بخش محل نصب صفحه کلید، تاچ پد و بیس پنل را فراهم میکند.
این بخش کل مادربرد در داخل لپ تاپ را پوشش میدهد تا هرگونه گرد و غبار، آب و آلودگیهای خارجی با آن تماس پیدا نکند. و البته در نهایت، این بخش فضایی به کاربر میدهد تا دستان خود را روی آن قرار دهد، و با کیبورد و ترک پد راحتتر کار کند.
امیدواریم این مطلب به شما کمک کرده باشد تا کلیه قطعات داخل لپتاپها، اجزای مادربرد لپ تاپ و اجزای خارجی آنها را شناخته باشید. اگر مشکلی برای این قطعات ایجاد شود، معمولا میتوان آنها را تعمیر کرد.